Dobro došli!

„Samo zajedno možemo uspjeti, zagrljeni kao što to i simbolizuje logo Medjunarodne mreže eko sela“
eko ssela mreza
„Odbrojavanje do 2010: Razvoj mreže eko sela u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori i Srbiji“

 

Projekat „Odbrojavanje do 2010: Razvoj mreže eko sela u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori i Srbiji“ usresređen je na principe integralne zaštite biodiverziteta i njegovih prirodnih resursa u cilju održivog ekonomskog razvoja seoskih naselja i njihovog stanovništva. Planira se da se sprovedu istraživanja na području sela odabranih za ovaj projekat, da se prepoznaju mogućnosti, prednosti i razvojne potrebe svakog sela, i da se u skladu sa time naprave projekti koji bi mještani sprovodili uz pomoć kvalifikovanih stručnjaka iz zemlje i inostranstva. Projekti se odnose na ekoturizam, organsku poljoprivredu, prikupljanje šumskih plodova i bilja, očuvanje i razvoj starih zanata, kao i zaštitu i predstavljanje domaćih proizvoda na tržištu u zemlji i inostranstvu.
Poslije dugogodišnje krize u regionu, ovo je prvi put da nevladine organizacije iz Crne Gore, Srbije i Bosne i Hercegovine na sopstvenu inicijativu počinju saradnju na području zaštite prirode i održivog razvoja. Odgovarajući na mnogobrojne izazove sa kojima se suočavaju svi u regionu i problemima neodrživog razvoja, kroz ovaj projekat i razmjenu iskustava želi se pomoći lokalnom stanovništvu da se zaustave negativni populacijski i ekonomski trendovi i da se nađu mogućnosti za opstanak sela i poboljšanje života u njima.
Razvojni kulturno-informacioni centar „Most“ sa Žabljaka sprovodice aktivnosti projekta za Crnu Goru. Aktivnosti će se odnositi na Durmitorski region, Nacionalni park Durmitor, počeće se od sela: Podgora, a potom ce se u mrezu ukljucivati i ostala sela Tepca, Duzi,  Bijelu, Crkvicko polje, i ostala sela u Crnoj Gori…U procesu se planiraju aktivnosti na proširenju i stvaranju mreže eko sela Crne Gore,  izrada strategije razvoja eko sela, i uvodjenje u jedan planski opšteprihvaćeni, osmišljeni razvojni okvir .
Partner na projektu za BiH, nevladina organizacija „Request“ iz Tuzle radi na području čitave zemlje. Njeni glavni ciljevi su zaštita prirode, promocija kulturno-istorijskih vrijednosti i principa održivog razvoja. Područje na kome će se razvijati aktivnosti ovog projekta je planina Vranica, a uži lokalitet Prokoško jezero, koje je već ugroženo problemima izuzetnog pritiska na planinski ekosistem, nelegalnom gradnjom, eksploatacijom divljih plodova i velikim brojem posjetilaca.
Srbiju u projektu predstavlja NVO Centar za razvoj demokratije i mladih „Sunčani vrhovi“. Ovaj projekat će se sprovoditi u okviru Nacionalnog parka „Kopaonik“, opština Brus, a markirana su četiri sela. Realizacija projekta je početak primenjivanja ovakvog koncepta zaštite prirode na Kopaoniku.

U saradnji sa ovim partnerima, IUCN (Svjetska unija za zaštitu prirode) sprovodi projekat u okviru svoje strategije za Jugositočnu Evropu „Zaštita prirode bez granica“ i ciljeva evropskog programa „Odbrojavanje do 2010 – zaustavite gubitak biodiverziteta“. Prateći svoje osnovne ciljeve očuvanja životne sredine i smanjenja siromaštva. Panirane su aktivnostisu , posle čega će projekat biti predat selima koja će dalje samostalno nastaviti započete razvojne programe, čime se garantuje održivost projekta

PODGORA

Podgora je selo razbacanog tipa, udaljeno sedam kilometara od ekološke prijestonice – Žabljaka, nalazi se na obodu i u granicama NP „Durmitor“, sa sjevera je okruženo kanjonom rijeke Tare, sa juga Durmitorom( Svjetka baština UNESCO-a – Rezervat biosfere/MAB)
Pridjev eko nije dobilo samo zbog jedinstvene prirode – prostora, već zbog odluke njenih žitelja da teže životu u zajednici po principima održivog razvoja.Podgora je pionir u razvoju istinskog eko sela u Crnoj Gori i trenutno jedino selo koje na ovakav način traži rješenja kroz aktivno učešće lokanog stanovništva.
Uključivanje zajednice u upravljanje zaštićenim područjima uz rješavanje monogbrojnih problema sela, put je do kvalitetnijeg života,ali i valorizacije prirode na održiv način. Realizacija cjelokupnog koncepta započeta je projektom „Razvojno kulturno informativnog centra „MOST“ u oviru Medjunarodne mreže Eko sela (Srbija, Crna Gora, Bosna i Hercegovina), oslanja se na preporuke Seviljske strategije za rezervate biosfere, kao i preporuke misije UNESCO-a za basen rijeke Tare iz 2005 godine.Sprovodi se u saradnji sa mještanima kroz različite programe: obuka, ekološke akcije(pošumljavanje, čišćenje), očuvanja vodoizvorišta, izgradnju ambijantalnih bunara, markiranju staza za pješačenje, nordijsko skijanje, hodanje sa krpljama, biciklističkih staza, vidikovaca do kanjona rijeke Tare, strategije razvoja , promocije organske poljoprivrede, zanastva,promotivnih turističkih manifestacija , studijskih putovanja, expertske pomoći, saradnje šire zajednice, itd…
Ovaj projekat predstavlja samu suštinu pojma „eko selo“.

Prelazi sa retoričke ekološke posvećenosti na praktičnu implementaciju.
Ima veliki razvojni potencijal u ekološkoj, turističkoj zemlji kakva je Crna Gore.
On ne samo da nudi odgovore razvoja u zaštićenim područjima, već i stvara jedan potpuno nov  visoko kvalitetni turistički proizvod, etički imidž destinacije, promiviše zdrav život, i rješenja za sve prisutnije  ekonomske probleme.
Ako dobije potrebnu pažnju i podršku imaće izuzetno veliku edukativnu, razvojnu i reformsku ulogu u društvu.
Sledeći koraci bi trebali biti stvaranje i brendiranje mreže crnogorskih eko sela, zajednička saradnja, zajednički web, logo, razmjena iskustava, roba i usluga, nastupi na sajmovima, zajedničko pozicioniranje prema tržištu, prateća  zakonska regulativa, aktivnije uključivanje institucija, Univerziteta, Nauke, Zavoda za zaštitu prirode, Nacionalnog parka, Šumskog gazdinstva, Opštine, itd…
mreza-eko-sela-f

Eko selo Podora nije izgradjeno turističko naselje već tradicionalno selo gdje se lokalno stanovništvo, izmedju ostalog počinje baviti i turizmom.
Kao i sva sela u Crnoj Gori, naslijedila je mnogobrojne probleme iz prošlosti: Raseljavanje, siromaštvo, neadekvatnu infrastrukturu, usitnjenja imanja, pretjeranu centralizaciju, upotrebu resursa, nedovoljno mogućnosti za mlade, različite druge probeme koje  je neophodno preokrenuti na jedan mnogo bolji put.

Održivo korišćenje resursa ključno je pitanje budućnosti.
Učimo se na starim greškama, mijenjajmo loše navike, usvajajmo dobre stvari, čuvajmo prirodu i unapredjujmo život – jedna od formula za bezbroj novih različitih prilika.
„Etika je kada se naslednicima posle nas ostavimo isto onoliko, ili više mogućnosti nego što smo mi imamo danas“. EKO SELA, u prvom redu, predstavljaju način življenja,  ništa ne zabranjuju, ali njihovo osnovno pravilo je da se ne prelazi prag održivosti: Da se čuva i oplemeni prostor, da se stvaraju respektabilne ambijentalne sredine, oaze suživota sa prirodom, da se razvija organska proizvodnje hrane,  da se različiti jedinstveni proizvodi zaštite, izgradi njihov brand,   da se ostvari njihova finalna proizvodnja,  da njihovi žitelji bave održivim turizmom, adekvatnom gradnjom objekata za stanovanje,  uslugama, zanatima, da se značajno podigne kvalitet života, poboljša infrasktruktura, otvore nove mogućnosti, da se  koriste nove tehnologije, alternativni izvori energije, odlaganje otpada,  reciklaža, da se ostvari sinergija,  udruživanje, uz stalno učenje – napredovanje, poštovanje zakona, plansko djelovanje, da se ostvari nephodna saradnja u zajednici, sa zavodom za zaštitu prirode, nacionalnim parkovima, univerzitetima, zdravstvenim, naučnim ustanovama, opštinama, i drugima institucijama.
eko_sela-crne-gore

Sve karakteristike i okolnosti u našim selima govore u prilog ovakvom pristupu,  može se postati i konkurentan,  obezbijediti pristojne dodatne prihode, plasirati proizvode,  dobiti nove sadržaje, uvezati sa turističkom ponudom, značajno podići nivo cjelokupne turističke destinacije, podsticati zdravlje ljudi, kvalitet života, uvezati  kroz  školski sistem,  riješiti i spriječiti mnoge druge probleme, pomoći mladima da oni budu učesnici, inicijatori, i nosioci takvih ideja.Pomoći široj javnosti da razumuje pojam i važnost održivosti,  eko sela, da bude aktivna na polju ekologije, da se smanjuju troškovi a popravlja kvalitet življenja, žašto je i ekonomski korisno podržavati ovakav razvoj(manji troškovi prevoza, manja potrošnja energije,  manje zagadjenja,  itd), zašto je važno uključiti se u ovakve programe i ako živimo u gradu.
Skoro svaki žitelj zemlje ima neku vezu sa selom i može da pronadje interes i sebe u ovakvim programima, pa i ako stalno živi u gradu.Suštinski  granica izmedju sela i urbanih sredina ne postoji. „Eko selo je savremeno naselje gradskog ili seoskog tipa, u kojem ljudi žive u skladu sa prirodom, primjenjujući stare i nove tehnologije i znanja da bi stvorili novi, održiv, miran i bogat način življenja.“

Umrežavanjem i zajedničkim djelovanjem, rad, svi proizvodi i usluge dobijaju veću vrijednost, od lepeze kvalitetnih prehambrenih proizvoda, do suvenira, turističkog smještaja, itd…Mogu se plasirati i na kućnom pragu, nastupiti zajednički na drugom tržištu, promovisati, nastupati na sajmovima, mogu se i razmjenjivati viškovi izmedju samih učesnika, značajno olakšati plaman, itd…Sigurno se u prvom periodu treba malo više potruditi i uraditi da to sve profunkcioniše, ali su  plodovi ovakvog rada  dugoročni i veličanstveni.

Širom svijeta ovakvi programi su nosioci pozitivnog trenda, istinskog ekološkog budjenja, u mnogim Evropskim zemljama su već shvatili važnost ovakvog puta,  djeci u vrtićima se obezbjedjuje organska hrana,  u pojedinim bolnicama pacijentima je dostupna takva hrana, u školama djeca preuzimaju slične inicijative, škole su sve više u prirodi, uspješni primjeri su putokaz drugima, ljudi se bore i u gradovima da na svojim parcelama proizvode svoju  hranu, da smanje troškove, da grade energetski efikasne objekte, da šire zelene prostore,  da  se uče i upoznaju sa pogodnostima koje donosi takav aktivizam,  i turisti su sve više osvješćeni i vole destinacije koje idu ovom smjeru, itd…

Organizacija MOST je  već sprovela jedan manji sličan program u okviru kampanje „Zeleno je in“sa gimnazijalcima škole  „17 -ti septembar“ sa Žabljaka, gdje im je omogućila sjemena i uslove da zasade svoju prvu parcelu organske hrane.
Posle uspješnog procesa, sav rod smo podijelili njima, što je ujedno bio i prvi njihov  dodir sa takvim stvarima u životu.
Veoma je pozitivno uticala na njih, shvatili su da sami mogu raditi slične stvari, da mogu donirati takvu hranu, ekonomski je korisna, da je to jedan veoma  pozitivan aktivizam.
U SAD-u, postoje škole koje imaju i svoje veće organske zasade, to koriste i u školskim kuhinjama, plasiraju na tržištu, ili doniraju.Djeca tako postaju i preduzetnici, vode računa o zdravlju, izgradjuju ekološki senzibilitet, stvaraju dobre navike, borave i uče u prirodi.

Koliko god bila putanja koju treba da predjemo izmedju tačke A i tačke B, čim krenemo da koračamo razdaljina se počinje smanjivati.

Kako smo nametnuli način življenja u  gradskim sredinama, ljudima je sve više potreban čist vazduh, aktivan život, zdrava hrana, kontakt i boravak u prirodi.
„Sreća je nešto što dolazi u različitim oblicima a ko je taj što će je prepoznati?“(Hemigvej)
U prirodi se učimo od prirode.

Podgora je okružena stoljetnim šumama(pod Gorom) nalazi na odprilike jednakoj razdaljini izmedju Tare i Durmitora, na sudaru dvije slične, ali ipak različite mikro klime(Zbog ovog fenomena u kanjonima se mogu naći i biljne vrste kojih ima u blažim klimatskim pojasima), na sudaru dvije vazdušne fronte sa Durmitora i iz kanjona rijeke Tare, u okvirima je nacionalnog parka Durmitor.

Planinski vazduh sadrži 5.000-25.000 negativnih jona/kubnom centimetru, te otuda potiče povoljan uticaj planinskog vazduha na metabolizam, respiraciju i kardiovaskularni sistem.
Nasuprot planini, gradski vazduh zbog aerozagađenja sadrži malu koncentraciju negativne jonizacije. Moguće količine su čak i 0-500 negativnih jona/cm³ pri čemu kod svih ljudi dolazi do pada koncentracije, moguće su depresije itd. Čist vazduh i gradu ima maksimalno 500-1000 negativnih jona/cm³.

Mnogo pozitivnih uticaja ovakvo okruženje ostavlja na čovjeka od metabolizma, imuniteta, apetita, krvne slike, brže regeneracije i oporavka  cjelokupnog organizama, do raznih drugih pogodnosti.
Nadbubrežne žlijezde postaju aktivnije. Nadbubrežne žlijezde u prisustu negativnih jona luče više prirodnog kortizona, koji umanjuju umor. Stimulisane ovim jonima, one takođe bolje brane naš organizam od bolesti.
Naše raspoloženje postaje bolje, san perfektan, misli čiste, oslobadjamo se stresa.
Hormon rapoloženja zove se serotonin. Jaka koncentracija ovog hormona dovodi do prenadraženosti. Prisustvo negativnih jona deluje na njegovo smanjenje, što donosi dobro raspoloženje.
Poznato je da se negativni joni u vazduhu stvaraju prilikom sudaranja kapljica vode.
Ima ih dosta ima pored vodopada, fontana, nakon ljetnje kiše, pored obala rijeka i mora, kao i na mjestima sudaranja vazdušnih struja (tzv.ruže vjetrova).
I zato, izađimo na svjež vazduh, budimo što više pored šuma, rijeka, vodopada, planina, mora i udišimo.

Ponesimo lijepa sjećanja, iskustva, navike, uživajmo i pomozimo koliko možemo Podgori i Podgoranima i svim budućim eko selima da im se svi ovi veliki ciljevi ostvare.
Imajte na umu kada posjetite Podgoru da ovaj projekat stalno traje i da ste i sami dio EKO SELA.
maps-karta-montenegro-crna